SAHAR

Evropski parlament je posljednjih sedmica usvojio niz neprijateljskih mjera protiv Islamske Republike Iran, predstavljajući ih kao odgovor na događaje unutar zemlje.

Pažljivije ispitivanje otkriva obrazac visoko politiziranih akcija ukorijenjenih u lažnim narativima, očiglednim dvostrukim standardima i eksplicitnom usklađivanju sa širom geopolitičkom agendom usmjerenom na destabilizaciju Irana.

Ove mjere, prema političkim posmatračima, predstavljaju proračunatu eskalaciju, koju karakteriše odbijanje priznavanja složene stvarnosti nereda i terorizma u zemlji i spremnost da se iskoriste neprovjerene tvrdnje za opravdanje kaznenih akcija.

Ova kampanja, koja je uključivala neviđenu fizičku zabranu ulaska iranskih diplomata i obnovljene pozive da se Korpus islamske garde (IRGC) označi kao "teroristički" entitet, uslijedila je nakon smrtonosnih nereda u Iranu koje su podržale strane, a u kojima su ubijene hiljade ljudi, većinom civila.

Evropski zakonodavci oslanjali su se na informacije organizacija i istraživačkih centara s dokumentiranom historijom zagovaranja "promjene režima", u kombinaciji s oštrom suprotnošću paralizi institucije u vezi s drugim međunarodnim krizama, što je otkrilo selektivno primijenjeni princip.

Okvir izgrađen na neprovjerenim i politiziranim narativima

Zakonodavne rezolucije i javne osude koje je Evropski parlament izdao posljednjih sedmica oslanjale su se na specifičan i vrlo osporavam narativ o događajima u Iranu.

Zvanična saopštenja parlamenta navodila su broj žrtava u rasponu od nekoliko hiljada do preko šesnaest hiljada, predstavljajući to kao autoritativnu činjenicu koja zahtijeva hitan međunarodni odgovor.

Ovi podaci nisu potekli od iranskih vlasti ili neutralnih međunarodnih posmatrača na terenu, već su prvenstveno dobijeni od mreže vanjskih zagovaračkih grupa, uključujući Centar za ljudska prava u Iranu sa sjedištem u New Yorku i Centar Abdorrahman Boroumand iz Washingtona.

Operativni modeli i strukture finansiranja ovih organizacija su javno dostupni, što pokazuje značajnu finansijsku podršku američkog Kongresa putem Nacionalne zadužbine za demokratiju (NED), institucije sa dugom dokumentovanom historijom finansiranja političkih opozicionih pokreta u zemljama poput Islamske Republike Iran.

Iranske vlasti su osporile istinitost ovih tvrdnji o žrtvama, predstavljajući forenzičke analize koje su identifikovale izmišljene dokaze, uključujući liste mučenika koje sadrže imena pojedinaca koji su preminuli prirodnim putem ili, u nekim dokumentovanim slučajevima, dokazano živi.

Odluka Evropskog parlamenta da dalekosežne političke mjere, uključujući pozive na nove sankcije i diplomatsku ostrakizaciju, zasniva na podacima generisanim spolja, ugrozila je objektivni kredibilitet njegovog stava o situaciji unutar Irana.

Ovaj pristup je uspostavio zabrinjavajući presedan u kojem je informacijama politički motivisanih aktera u inostranstvu data veća težina nego zvaničnim domaćim istragama i dokazima, stvarajući činjeničnu nepovezanost koja je sprečavala uravnoteženo razumijevanje situacije.

Namjerno poistovjećivanje građanskih protesta i oružanog nasilja

Centralna i ponavljajuća mana u najnovijem stavu Evropskog parlamenta bilo je njegovo sistematsko poistovjećivanje mirnih građanskih protesta krajem decembra sa orkestriranom nasilnom sabotažom početkom januara.

U svojim rezolucijama i izjavama svog rukovodstva, uključujući predsjednicu Robertu Metsolu, Evropski parlament je dosljedno opisivao akcije iranske vlade kao jednoobrazni "brutalni obračun" s građanima koji ostvaruju osnovna prava.

Ovo formulisanje namjerno je izostavilo dokumentovani kontekst koji su pružile iranske sigurnosne agencije, a koji je detaljno opisivao učešće naoružanih grupa koje primaju obavještajne podatke, logističku i finansijsku podršku od vanjskih aktera, posebno američkih i izraelskih špijunskih službi.

Ove grupe su bile umiješane u napade na sigurnosno osoblje, vandalizam kritične javne infrastrukture i terorističke akte osmišljene da siju paniku i stvore mučenike za medijsku naraciju.

Odbijajući da pravi razliku između građana koji izražavaju ekonomske pritužbe i aktera koje podržavaju strane i koji se bave nasiljem, Evropski parlament je unaprijedio monolitnu naraciju koja je implicitno oslobađala nasilne sabotere svake odgovornosti.

Ova naracija je također poništila inherentno pravo i dužnost svake suverene države da održava javni red, štiti svoje građane od nasilja i suprotstavlja se onome što je identificirala kao kampanje destabilizacije koje podržavaju izvana.

Ova retorička strategija nije bila nova, već je odražavala stav Parlamenta tokom nemira 2022. godine, gdje su osude iranskih sigurnosnih mjera izrečene bez značajnog priznanja istovremenih terorističkih napada u Širazu i Izehu, koji su rezultirali značajnim civilnim žrtvama.

Geopolitička instrumentalizacija i otvoreno zagovaranje "promjene režima"

Kaznene mjere koje su zagovarane i usvojene ovog mjeseca članovi Evropskog parlamenta povezali su s težnjama koje su se protezale daleko izvan suzbijanja nereda.

Pritisak da se IRGC označi kao "teroristička" organizacija i simbolična zabrana iranskim diplomatama poslužili su ne samo kao kazneni alati već i kao instrumenti političkog pritiska.

Ovaj cilj su eksplicitno istakle ličnosti poput njemačke zastupnice u Evropskom parlamentu Hannah Neumann, predsjedavajuće parlamentarne delegacije za odnose s Iranom, koja je javno izjavila da je Islamska Republika u "stanju kolapsa".

Takve izjave su efektivno transformisale Evropski parlament iz foruma za diplomatski dijalog u platformu za otvoreno navijanje pada vlade države članice UN-a, prema političkim analitičarima.

Ova orijentacija pronalazi historijski kontekst u sastavu ranijih lista sankcija EU, koje su uključivale subjekte poput "Prijatelja slobodnog Irana" i pojedince poput bivšeg zastupnika u Evropskom parlamentu Aleja Vidala-Quadrasa, koji su svi javno i eksplicitno posvećeni cilju promjene režima u Teheranu.

Mnogi zastupnici u Evropskom parlamentu koji su u to vrijeme snažno govorili protiv Irana, kao i oni danas, dugogodišnji su saradnici terorističkog kulta Mudžahedin-e Halk (MKO) i lobisti za izraelski režim.

Akcije Parlamenta u januaru 2026. godine stoga su usklađene s dugoročnijom, izvana podržanom strategijom primjene maksimalnog pritiska kako bi se podstakli unutrašnji nemiri, strategijom koju finansijski i politički podržavaju mehanizmi poput Nacionalne zadužbine za demokratiju koju finansiraju SAD.

Otvoreni poziv na kolaps fundamentalno je promijenio prirodu angažmana EU, premjestivši je od ključnog sagovornika u aktivnog učesnika u hibridnom sukobu, čime je ozbiljno naštetio svakoj izglednoj mjeri za dijalog zasnovan na povjerenju.

Paralizirajući dvostruki standard: kontrast s neaktivnošću u vezi s Gazom

Brzi zakonodavni aktivizam koji je Evropski parlament pokazao prema Iranu postoji u oštrom kontrastu s njegovom komparativnom inercijom u vezi s drugim mjestima, poput Gaze ili Venecuele.

Najistaknutija tačka poređenja je tekući izraelski genocidni rat u Gazi, gdje je više od dvije godine vojne agresije ubilo više od 70.000 Palestinaca, što su čak dokumentovale i agencije UN-a i međunarodne humanitarne organizacije.

Tokom ovog perioda, Evropski parlament nije uveo uporedive sankcije, niti je preduzeo korake da nametne diplomatsku zabranu zvaničnicima izraelskog režima, od kojih su neki bili predmet naloga za hapšenje Međunarodnog krivičnog suda (ICC) zbog ratnih zločina.

Iranski ministar vanjskih poslova Abas Arakči javno je istakao ovu neskladnost, napominjući slobodu kretanja koju takvi zvaničnici uživaju unutar evropskog vazdušnog prostora.

Ova neskladnost pokazala je da pozivanje Parlamenta na principe ljudskih prava nije bila univerzalno primijenjena doktrina, već selektivno korišteno sredstvo.

Oštar kontrast je još jednom razotkrio licemjerje i otkrio uočljivu geopolitičku pristranost, gdje se postupci savezničkih entiteta suočavaju s dugotrajnim razmatranjem i ublaženim odgovorima, dok postupci nezavisnih država poput Irana izazivaju trenutnu i oštru osudu.

Ovaj dvostruki standard je, prema analitičarima, ponovo potkopao moralni autoritet koji je Parlament nastojao projicirati i sugerirao da je strateško usklađivanje, a ne dosljedan princip, bio primarni pokretač njegovih vanjskopolitičkih djelovanja.

Historijske paralele: ponavljanje scenarija iz 2022.

Mjere iz januara 2026. nisu predstavljale novo odstupanje u politici EU, već namjernu eskalaciju postojećeg obrasca uspostavljenog u novembru 2022.

Tokom tog vremena, Evropski parlament je zauzeo gotovo identičan stav: prekinuo je direktne diplomatske kontakte s iranskim kolegama i uveo sankcije uglavnom zasnovane na narativima koje su propagirale vanjske "opozicione" grupe, a pojačale zapadni mediji.

U to vrijeme, Iran je odgovorio simetričnim, uzvratnim sankcijama protiv određenih institucija EU i pojedinačnih zakonodavaca, navodeći njihovu namjernu podršku grupama koje podstiču nasilje i terorizam.

Akcije iz 2026. godine, posebno novi korak fizičkog zabranjivanja ulaska iranskih diplomata u parlamentarne prostorije, predstavljaju učvršćivanje i intenziviranje ovog ustaljenog neprijateljskog pristupa.

Ovaj kontinuitet ukazuje na upornu evropsku strategiju iskorištavanja perioda unutrašnjih izazova unutar Irana kao prilika za primjenu maksimalnog političkog i ekonomskog pritiska.

To također sugerira fiksnu političku orijentaciju koja je uveliko odvojena od specifičnih nijansi svakog incidenta, umjesto toga usmjerena na akumuliranje troškova i nastojanje da se kapitaliziraju uočeni trenuci ranjivosti unutar iranske države.

Ponavljanje ovog obrasca ukazuje na duboko ukorijenjen suparnički okvir koji daje prioritet pritisku nad nijansiranom diplomatijom.

Strateške sankcije: povezivanje domaćih nemira s geopolitičkim ograničavanjem

Pored simboličnih diplomatskih mjera, politički pritisak u januaru 2026. godine uključivao je oštre prijedloge Evropske komisije za nove sankcije usmjerene na iranski izvoz naprednih vojnih tehnologija, poput dronova i raketnih komponenti.

Šefica za vanjsku politiku EU Kaja Kallas eksplicitno je izjavila da su ove mjere osmišljene kako bi se umanjila sposobnost Irana da podrži saveznike i, posljedično, degradirala njegova regionalna odbrambena pozicija.

Ova inicijativa strateški je povezala narativ o unutrašnjim nemirima sa širim, već postojećim zapadnim strateškim ciljevima u vezi s iranskim tehnološkim napretkom i međunarodnim partnerstvima.

Predložene sankcije služe dvostrukoj geopolitičkoj svrsi: one nastoje kazniti iransku vladu pod zastavom zagovaranja ljudskih prava, a istovremeno promoviraju agendu ograničavanja usmjerenu na ograničavanje iranskih odbrambenih sposobnosti i njegove uloge u regionalnim sigurnosnim jednačinama.

Ova veza pokazala je kako se humanitarna retorika može instrumentalizirati za izgradnju konsenzusa za akcije fundamentalno utemeljene u realpolitici i strateškoj konkurenciji, dodatno komplicirajući razdvajanje istinskih zabrinutosti za ljudska prava od širih geopolitičkih manevara.

Oružje diplomatskog protokola i informacija

Odluka Evropskog parlamenta da zabrani iranskim diplomatama ulazak u svoje zgrade predstavljala je značajno kršenje konvencionalne diplomatske prakse i protokola, prema mišljenju stručnjaka.

Ova akcija, uokvirena unutar Parlamenta kao čin solidarnosti s iranskim narodom, poslužila je kao političko oružje za izolaciju iranske države unutar evropskih institucionalnih prostora.

Prema analitičarima, nastoji se stvoriti diskriminirajući dvoslojni sistem u kojem su iranski predstavnici jedinstveno stigmatizirani i uskraćen im je pristup koji se rutinski pruža diplomatama iz drugih zemalja, uključujući i one koji su uključeni u dugotrajne ratove s razornim posljedicama.

Ovaj potez, zajedno s nekritičkim odobravanjem lažnih i izmišljenih narativa od strane Parlamenta, poslužio je za trovanje atmosfere za bilo kakav konstruktivan dijalog.

Podržao je informacioni ekosistem u kojem se tvrdnje stranih "opozicionih" grupa tretiraju kao konačne, dok se službeni dokazni opovrgavanja iranskih vlasti a priori odbacuju.

Ovo okruženje onemogućilo je uravnoteženu, na činjenicama zasnovanu procjenu i osiguralo da evropski stav ostane usidren u jedinstvenom, neprijateljskom narativu.